Vragen en antwoorden
Antwoorden van Eureka
Is de AVG van toepassing op ondernemingen buiten de EU?
Dat kan. Zij is van toepassing op verwerking in het kader van de activiteiten van een vestiging van een verwerkingsverantwoordelijke of een verwerker in de Unie, ongeacht of de verwerking in de Unie plaatsvindt.
Een niet in de Unie gevestigde verwerkingsverantwoordelijke of verwerker valt eronder wanneer hij persoonsgegevens verwerkt van betrokkenen die zich in de Unie bevinden en de verwerking verband houdt met het aanbieden van goederen of diensten aan hen, ongeacht of zij moeten betalen, of met het observeren van hun gedrag voor zover dat gedrag in de Unie plaatsvindt.
Zo een verwerkingsverantwoordelijke of verwerker moet, behoudens uitzonderingen, schriftelijk een vertegenwoordiger in de Unie aanwijzen.
Is de AVG van toepassing op particulieren in hun privéleven?
Niet op verwerking door een natuurlijke persoon bij de uitoefening van een zuiver persoonlijke of huishoudelijke activiteit.
Volgens overweging 18 houdt zo een activiteit geen verband met een beroeps- of handelsactiviteit; als voorbeelden noemt zij het voeren van correspondentie, het houden van adresbestanden, en sociaal netwerken en online-activiteiten in de context van dergelijke activiteiten.
Zij voegt eraan toe dat de verordening wel geldt voor verwerkingsverantwoordelijken of verwerkers die de middelen verschaffen voor de verwerking van persoonsgegevens voor zulke persoonlijke of huishoudelijke activiteiten.
Wat zijn persoonsgegevens?
Onder “persoonsgegevens” wordt verstaan alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon (“de betrokkene”).
Identificeerbaar is een persoon die direct of indirect kan worden geïdentificeerd, met name aan de hand van een identificator zoals een naam, een identificatienummer, locatiegegevens of een online identificator, of van elementen die kenmerkend zijn voor zijn fysieke, fysiologische, genetische, psychische, economische, culturele of sociale identiteit.
Volgens overweging 26 zijn gepseudonimiseerde gegevens die met aanvullende gegevens aan een persoon kunnen worden gekoppeld, persoonsgegevens; anonieme informatie valt er niet onder.
Het Hof van Justitie heeft deze bepaling uitgelegd; de link Rechtspraak op de pagina van het artikel leidt naar zijn arresten.
Wat zijn de belangrijkste beginselen van de AVG?
Artikel 5 legt ze vast. Persoonsgegevens moeten:
- op een rechtmatige, behoorlijke en transparante wijze worden verwerkt;
- voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden worden verzameld en niet verder op een daarmee onverenigbare wijze worden verwerkt;
- toereikend zijn, ter zake dienend en beperkt tot wat noodzakelijk is;
- juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd;
- in identificeerbare vorm niet langer dan nodig worden bewaard, met uitzonderingen voor archivering, onderzoek en statistiek; en
- met passende beveiliging worden verwerkt.
De verwerkingsverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de naleving en moet deze kunnen aantonen (“verantwoordingsplicht”).
Is toestemming altijd nodig?
Nee. Verwerking is alleen rechtmatig indien en voor zover ten minste een van de zes gronden van artikel 6, lid 1, van toepassing is, en toestemming is daar een van.
De andere gronden zijn dat de verwerking noodzakelijk is:
- voor een overeenkomst met de betrokkene of voor maatregelen op zijn verzoek vóór de sluiting ervan;
- om te voldoen aan een wettelijke verplichting van de verwerkingsverantwoordelijke;
- om de vitale belangen van de betrokkene of van een andere natuurlijke persoon te beschermen;
- voor een taak van algemeen belang of in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag; of
- voor de gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van een derde, tenzij andere belangen zwaarder wegen.
Artikel 9 stelt aanvullende voorwaarden voor bijzondere categorieën van persoonsgegevens.
Wanneer is toestemming geldig?
Onder “toestemming” van de betrokkene wordt verstaan elke vrije, specifieke, geïnformeerde en ondubbelzinnige wilsuiting waarmee de betrokkene door middel van een verklaring of een ondubbelzinnige actieve handeling een hem betreffende verwerking van persoonsgegevens aanvaardt.
De verwerkingsverantwoordelijke moet kunnen aantonen dat de betrokkene toestemming heeft gegeven. Een verzoek om toestemming in een schriftelijke verklaring die ook op andere aangelegenheden betrekking heeft, moet daarvan duidelijk te onderscheiden zijn.
Bij de beoordeling of toestemming vrijelijk is gegeven, wordt onder meer ten sterkste rekening gehouden met de vraag of de uitvoering van een overeenkomst afhankelijk is gesteld van toestemming voor een verwerking die voor die overeenkomst niet noodzakelijk is.
Kan toestemming worden ingetrokken?
Ja. De betrokkene heeft het recht zijn toestemming te allen tijde in te trekken, en het intrekken moet even eenvoudig zijn als het geven ervan. De betrokkene wordt daarvan in kennis gesteld voordat hij toestemming geeft.
Het intrekken laat de rechtmatigheid van de verwerking op basis van de toestemming vóór de intrekking onverlet. Berustte de verwerking op toestemming en is er geen andere rechtsgrond voor, dan kan de betrokkene wissing van de gegevens verkrijgen.
Wat is een gerechtvaardigd belang?
Volgens artikel 6, lid 1, punt f), is verwerking rechtmatig wanneer zij noodzakelijk is voor de behartiging van de gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van een derde, behalve wanneer de belangen of de grondrechten en de fundamentele vrijheden van de betrokkene die tot bescherming van persoonsgegevens nopen, zwaarder wegen dan die belangen, met name wanneer de betrokkene een kind is.
Overheidsinstanties kunnen zich bij de uitvoering van hun taken niet op deze grond beroepen.
Overweging 47 wijst op de redelijke verwachtingen van de betrokkene en noemt fraudevoorkoming en direct marketing als voorbeelden.
Het Hof van Justitie heeft deze bepaling uitgelegd; de link Rechtspraak op de pagina van het artikel leidt naar zijn arresten.
Mogen gegevens over gezondheid of andere gevoelige gegevens worden verwerkt?
De verordening spreekt van “bijzondere categorieën van persoonsgegevens”.
Verwerking van persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen of het lidmaatschap van een vakbond blijken, en van genetische gegevens, biometrische gegevens met het oog op de unieke identificatie van een natuurlijke persoon, gegevens over gezondheid en gegevens over seksueel gedrag of seksuele gerichtheid is verboden, tenzij een van de tien gevallen van artikel 9, lid 2, van toepassing is.
Daartoe behoren:
- uitdrukkelijke toestemming (tenzij Unierecht of lidstatelijk recht dit uitsluit);
- het arbeidsrecht en het socialezekerheids- en socialebeschermingsrecht, voor zover zulks is toegestaan bij Unierecht of lidstatelijk recht of bij een collectieve overeenkomst;
- vitale belangen, indien de betrokkene fysiek of juridisch niet in staat is zijn toestemming te geven;
- gegevens die kennelijk door de betrokkene openbaar zijn gemaakt;
- rechtsvorderingen; en
- algemeen belang, gezondheid en onderzoek, op basis van wetgeving met waarborgen.
Vanaf welke leeftijd kan een kind online toestemming geven?
Berust de verwerking op toestemming en worden diensten van de informatiemaatschappij rechtstreeks aan een kind aangeboden, dan is de verwerking van de persoonsgegevens van het kind rechtmatig wanneer het kind ten minste 16 jaar is. Is het kind jonger dan 16 jaar, dan is de verwerking alleen rechtmatig indien en voor zover de toestemming wordt gegeven of gemachtigd door de persoon die de ouderlijke verantwoordelijkheid voor het kind draagt.
De lidstaten kunnen bij wet voorzien in een lagere leeftijd, die niet onder 13 jaar ligt.
De verwerkingsverantwoordelijke moet zich redelijke inspanningen getroosten om zulke toestemming te controleren, rekening houdend met de beschikbare technologie. Het algemene overeenkomstenrecht van de lidstaten blijft onverlet.
Hoeveel tijd heeft een verwerkingsverantwoordelijke om op een verzoek te antwoorden?
De verwerkingsverantwoordelijke moet de betrokkene onverwijld en in ieder geval binnen één maand na ontvangst van een verzoek krachtens de artikelen 15 tot en met 22 informeren over het gevolg dat eraan is gegeven.
Die termijn kan indien nodig met nog eens twee maanden worden verlengd, afhankelijk van de complexiteit en het aantal verzoeken; de verwerkingsverantwoordelijke moet de betrokkene binnen één maand van de verlenging en de redenen in kennis stellen.
Geeft hij geen gevolg aan het verzoek, dan moet hij binnen één maand zeggen waarom en wijzen op de mogelijkheid van een klacht bij een toezichthoudende autoriteit en van beroep bij de rechter.
Kost een verzoek iets?
In het algemeen niet. De informatie van de artikelen 13 en 14 en de communicatie en maatregelen van de artikelen 15 tot en met 22 en artikel 34 zijn kosteloos.
Zijn verzoeken kennelijk ongegrond of buitensporig, met name vanwege hun repetitieve karakter, dan mag de verwerkingsverantwoordelijke een redelijke vergoeding aanrekenen in het licht van de administratieve kosten, of weigeren gevolg te geven aan het verzoek; hij moet die aard aantonen.
Voor extra kopieën van de gegevens waar de betrokkene om verzoekt, mag de verwerkingsverantwoordelijke een redelijke vergoeding op basis van de administratieve kosten aanrekenen.
Kan ik een kopie van mijn gegevens krijgen?
Ja. De betrokkene heeft het recht van de verwerkingsverantwoordelijke uitsluitsel te verkrijgen over de vraag of hem betreffende persoonsgegevens worden verwerkt en, zo ja, inzage in die gegevens en informatie zoals:
- de doeleinden;
- de ontvangers;
- zo mogelijk de opslagperiode;
- alle beschikbare informatie over de bron; en
- het bestaan van geautomatiseerde besluitvorming als bedoeld in artikel 22, leden 1 en 4.
De verwerkingsverantwoordelijke moet een kopie van de verwerkte persoonsgegevens verstrekken; op een elektronisch ingediend verzoek wordt geantwoord in een gangbare elektronische vorm, tenzij de betrokkene anders verzoekt.
Het recht op een kopie mag geen afbreuk doen aan de rechten en vrijheden van anderen.
Heb ik een “recht op vergetelheid”, en wanneer niet?
Artikel 17 geeft een recht op gegevenswissing, dat het opschrift ook het “recht op vergetelheid” noemt.
De verwerkingsverantwoordelijke moet persoonsgegevens zonder onredelijke vertraging wissen wanneer een van zes gronden van toepassing is, bijvoorbeeld:
- de gegevens zijn niet langer nodig voor hun doeleinden;
- de toestemming is ingetrokken en er is geen andere rechtsgrond; of
- de gegevens zijn onrechtmatig verwerkt.
Het recht geldt niet voor zover verwerking nodig is:
- voor de vrijheid van meningsuiting en informatie;
- voor een wettelijke verplichting;
- voor een taak van algemeen belang of de uitoefening van openbaar gezag;
- voor de volksgezondheid;
- voor archivering, onderzoek of statistiek onder de voorwaarden van artikel 17, lid 3, punt d); of
- voor rechtsvorderingen.
Kan ik bezwaar maken tegen direct marketing?
Ja. Wanneer persoonsgegevens ten behoeve van direct marketing worden verwerkt, heeft de betrokkene te allen tijde het recht bezwaar te maken, ook tegen profilering voor zover die betrekking heeft op direct marketing.
Na een bezwaar worden de persoonsgegevens niet meer voor die doeleinden verwerkt. Uiterlijk bij het eerste contact moet de betrokkene uitdrukkelijk op het recht worden gewezen, duidelijk en gescheiden van andere informatie.
Kan een computer zelfstandig over mij beslissen?
De betrokkene heeft het recht niet te worden onderworpen aan een uitsluitend op geautomatiseerde verwerking, waaronder profilering, gebaseerd besluit waaraan voor hem rechtsgevolgen zijn verbonden of dat hem anderszins in aanmerkelijke mate treft.
Dit geldt niet indien het besluit:
- noodzakelijk is voor de totstandkoming of de uitvoering van een overeenkomst tussen de betrokkene en de verwerkingsverantwoordelijke;
- is toegestaan bij Unierecht of lidstatelijk recht met passende waarborgen; of
- berust op de uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene.
In de gevallen van de overeenkomst en de toestemming moet de verwerkingsverantwoordelijke ten minste het recht bieden:
- op menselijke tussenkomst;
- om zijn standpunt kenbaar te maken; en
- om het besluit aan te vechten.
Wanneer moet een inbreuk in verband met persoonsgegevens worden gemeld, aan wie en hoe snel?
De verwerkingsverantwoordelijke moet de overeenkomstig artikel 55 bevoegde toezichthoudende autoriteit zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, uiterlijk 72 uur nadat hij kennis heeft genomen van de inbreuk in kennis stellen, tenzij het niet waarschijnlijk is dat de inbreuk een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van natuurlijke personen.
Bij een latere melding moeten de redenen voor de vertraging worden vermeld. Een verwerker moet de verwerkingsverantwoordelijke zonder onredelijke vertraging informeren.
Houdt de inbreuk waarschijnlijk een hoog risico in, dan moet de verwerkingsverantwoordelijke haar ook zonder onredelijke vertraging aan de betrokkene meedelen, tenzij aan een voorwaarde van artikel 34, lid 3, is voldaan.
De verwerkingsverantwoordelijke moet elke inbreuk documenteren.
Moet elke onderneming een register van verwerkingen bijhouden?
Niet elke. Elke verwerkingsverantwoordelijke moet een register houden van de verwerkingsactiviteiten die onder zijn verantwoordelijkheid plaatsvinden, en elke verwerker een register van alle categorieën van verwerkingsactiviteiten die hij ten behoeve van een verwerkingsverantwoordelijke verricht.
De registers zijn in schriftelijke vorm, waaronder in elektronische vorm, en worden desgevraagd ter beschikking van de toezichthoudende autoriteit gesteld.
Dit geldt niet voor een onderneming of organisatie die minder dan 250 personen in dienst heeft, tenzij de verwerking:
- waarschijnlijk een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen;
- niet incidenteel is; of
- bijzondere categorieën van gegevens of persoonsgegevens betreffende strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten omvat.
Wie heeft een functionaris voor gegevensbescherming nodig?
De verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker moeten er een aanwijzen wanneer:
- de verwerking wordt verricht door een overheidsinstantie of overheidsorgaan, behalve gerechten bij de uitoefening van hun rechterlijke taken; of
- hun kernactiviteiten bestaan uit verwerkingen die regelmatige en stelselmatige observatie op grote schaal van betrokkenen vereisen, of uit grootschalige verwerking van bijzondere categorieën van gegevens of van persoonsgegevens met betrekking tot strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten.
In andere gevallen kunnen zij er een aanwijzen, en moeten zij dat wanneer Unierecht of lidstatelijk recht het vereist.
Punt c) luidt “of” zoals verbeterd bij de rectificatie van 4 maart 2021 (PB L 74, blz. 35); de oorspronkelijk bekendgemaakte tekst luidde “en”.
Wanneer is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling nodig?
Wanneer een soort verwerking, in het bijzonder een verwerking waarbij nieuwe technologieën worden gebruikt, waarschijnlijk een hoog risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van natuurlijke personen, moet de verwerkingsverantwoordelijke vóór de verwerking een beoordeling uitvoeren.
Die is met name vereist bij:
- een systematische en uitgebreide beoordeling van persoonlijke aspecten op basis van geautomatiseerde verwerking, waaronder profilering, waarop besluiten met rechtsgevolgen of vergelijkbare wezenlijke gevolgen worden gebaseerd;
- grootschalige verwerking van bijzondere categorieën van gegevens of van persoonsgegevens met betrekking tot strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten; en
- stelselmatige en grootschalige monitoring van openbaar toegankelijke ruimten.
De toezichthoudende autoriteiten maken lijsten bekend van verwerkingen waarvoor een beoordeling verplicht is.
Mogen persoonsgegevens naar de VS of andere derde landen worden gestuurd?
De artikelen noemen geen enkel land; voor elk derde land en elke internationale organisatie gelden dezelfde voorwaarden.
Een doorgifte mag plaatsvinden wanneer de Commissie heeft besloten dat het land, een gebied of een of meer nader bepaalde sectoren in dat land, of de organisatie een passend beschermingsniveau waarborgt.
Zonder zo een besluit moet de verwerkingsverantwoordelijke of verwerker passende waarborgen bieden, zoals bindende bedrijfsvoorschriften of standaardbepalingen inzake gegevensbescherming, en moeten betrokkenen over afdwingbare rechten en doeltreffende rechtsmiddelen beschikken.
Is geen van beide er, dan mag een doorgifte alleen plaatsvinden op grond van een afwijking van artikel 49, zoals uitdrukkelijke toestemming nadat de betrokkene over de mogelijke risico's is ingelicht.
Wie handhaaft de AVG?
Elke lidstaat moet een of meer onafhankelijke overheidsinstanties belasten met het toezicht op de toepassing van de verordening (“toezichthoudende autoriteit”).
Elke autoriteit treedt op op het grondgebied van haar eigen lidstaat; tot haar taken behoren het toezicht op en de handhaving van de verordening en de behandeling van klachten, en tot haar bevoegdheden het opleggen van administratieve geldboeten.
Bij grensoverschrijdende verwerking treedt de autoriteit van de hoofdvestiging of de enige vestiging op als leidende toezichthoudende autoriteit.
Het Europees Comité voor gegevensbescherming, bestaande uit de voorzitter van één toezichthoudende autoriteit per lidstaat en de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, zorgt voor de consequente toepassing van de verordening. Betrokkenen kunnen ook naar de rechter stappen.
Waar kan ik een klacht indienen?
Iedere betrokkene die van mening is dat de verwerking van hem betreffende persoonsgegevens inbreuk maakt op de verordening, kan een klacht indienen bij een toezichthoudende autoriteit, met name in de lidstaat waar hij gewoonlijk verblijft, waar hij zijn werkplek heeft of waar de beweerde inbreuk is begaan.
Die autoriteit moet hem informeren over de voortgang en het resultaat. Behandelt de bevoegde autoriteit de klacht niet of informeert zij de betrokkene niet binnen drie maanden, dan kan de betrokkene tegen haar naar de rechter stappen.
Een rechtsvordering tegen de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker is ook mogelijk, en een orgaan zonder winstoogmerk kan opdracht krijgen namens de betrokkene op te treden.
Hoe hoog kunnen geldboeten zijn?
Administratieve geldboeten moeten in elke zaak doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn.
Inbreuken die in artikel 83, lid 4, worden genoemd, zoals op de verplichtingen van de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker van de artikelen 8, 11, 25 tot en met 39, 42 en 43, worden bestraft met geldboeten tot 10 000 000 EUR of, voor een onderneming, tot 2 % van de totale wereldwijde jaaromzet in het voorgaande boekjaar, indien dit een hoger bedrag is.
Inbreuken als bedoeld in artikel 83, leden 5 en 6, zoals op de basisbeginselen, de rechten van betrokkenen, doorgiften en niet-naleving van een bevel, worden bestraft met geldboeten tot 20 000 000 EUR of, voor een onderneming, tot 4 %, indien dit een hoger bedrag is.
Kan ik schadevergoeding eisen?
Eenieder die materiële of immateriële schade heeft geleden ten gevolge van een inbreuk op de verordening, heeft het recht om van de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker schadevergoeding te ontvangen.
Een verwerkingsverantwoordelijke die bij verwerking is betrokken, is aansprakelijk voor de schade die wordt veroorzaakt door verwerking die inbreuk maakt op de verordening; een verwerker alleen wanneer hij de specifiek tot verwerkers gerichte verplichtingen niet is nagekomen of buiten of in strijd met de rechtmatige instructies van de verwerkingsverantwoordelijke heeft gehandeld.
Beiden worden van aansprakelijkheid vrijgesteld indien zij bewijzen dat zij op geen enkele wijze verantwoordelijk zijn voor het schadeveroorzakende feit.
Het Hof van Justitie heeft deze bepaling uitgelegd; de link Rechtspraak op de pagina van het artikel leidt naar zijn arresten.
Is de AVG een verordening of een richtlijn, en doet het nationale recht er nog toe?
Het is een verordening, Verordening (EU) 2016/679. Volgens het slotformulier is zij verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.
Het nationale recht doet ertoe waar de verordening er ruimte voor laat of erom vraagt. Zo:
- kunnen de lidstaten de regels aanpassen voor verwerking op grond van een wettelijke verplichting of een taak van algemeen belang;
- kunnen zij de leeftijd voor de toestemming van een kind verlagen tot niet onder 13 jaar;
- moeten zij de bescherming van persoonsgegevens in overeenstemming brengen met de vrijheid van meningsuiting en van informatie; en
- moeten zij de regels voor andere sancties vaststellen.
Elke lidstaat voorziet ook in een eigen toezichthoudende autoriteit.
Sinds wanneer is de AVG van toepassing, en wat heeft zij vervangen?
Zij is van toepassing met ingang van 25 mei 2018. Zij is in werking getreden op de twintigste dag na die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie. Zij heeft Richtlijn 95/46/EG met ingang van 25 mei 2018 ingetrokken. Verwijzingen naar die richtlijn gelden als verwijzingen naar de verordening, en verwijzingen naar de bij artikel 29 van die richtlijn ingestelde Groep als verwijzingen naar het Europees Comité voor gegevensbescherming.
Wat is het “één-loketmechanisme”?
De artikelen gebruiken het woord niet; de overwegingen 127 en 128 spreken van het “één-loketmechanisme” voor de samenwerking tussen de leidende toezichthoudende autoriteit en de andere betrokken toezichthoudende autoriteiten.
Volgens de artikelen is de toezichthoudende autoriteit van de hoofdvestiging of de enige vestiging van een verwerkingsverantwoordelijke of verwerker competent om op te treden als leidende toezichthoudende autoriteit voor diens grensoverschrijdende verwerking, volgens de procedure van artikel 60, en is zij voor die verwerking de enige gesprekspartner.
Een andere autoriteit kan een zaak behandelen die alleen haar lidstaat betreft, tenzij de leidende toezichthoudende autoriteit besluit de zaak zelf te behandelen. De regels gelden niet voor verwerking door overheidsinstanties of particuliere organen op grond van artikel 6, lid 1, punt c) of e).
Is de AVG van toepassing op journalisten en onderzoekers?
Ja, met ruimte voor uitzonderingen. De lidstaten moeten bij wet de bescherming van persoonsgegevens in overeenstemming brengen met de vrijheid van meningsuiting en van informatie, en voor verwerking voor journalistieke doeleinden of ten behoeve van academische, artistieke of literaire uitdrukkingsvormen moeten zij voorzien in uitzonderingen of afwijkingen van de hoofdstukken II tot en met VII en IX wanneer dat nodig is om beide met elkaar te verzoenen.
Verwerking met het oog op wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden is onderworpen aan passende waarborgen; Unierecht of lidstatelijk recht kan voorzien in afwijkingen van de rechten van de artikelen 15, 16, 18 en 21 voor zover die rechten de verwezenlijking van de specifieke doeleinden onmogelijk dreigen te maken of ernstig dreigen te belemmeren en de afwijkingen noodzakelijk zijn.